• thiseas

Από το Δεκέμβριο του 2019 ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με την ασθένεια που προκαλεί ο ιός SARS-CoV-2, η οποία έλαβε γρήγορα διαστάσεις πανδημίας, κοστίζοντας 6.281.308 σε ανθρώπινες απώλειες έως τον Απρίλιο 2022. Πρωτόγνωρα μέτρα, όπως η απαγόρευση της κυκλοφορίας, το κλείσιμο των σχολείων και των καταστημάτων, υιοθετήθηκαν σε παγκόσμια κλίμακα, μειώνοντας έτσι τις δυνατότητες κοινωνικοποίησης και εργασίας, και παράλληλα επιτείνοντας το αίσθημα της αβεβαιότητας.
Οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως ήταν αναμενόμενο, είναι πολλές. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, κατά την πρώτη χρονιά της πανδημίας καταγράφηκε αύξηση 25% στα περιστατικά άγχους και κατάθλιψης σε παγκόσμιο επίπεδο. Η κοινωνική απομόνωση και η νέα πραγματικότητα στην οποία κληθήκαμε να προσαρμοστούμε, οδήγησε σε υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, ενώ πυροδότησε το αίσθημα ανησυχίας για την υγεία των ανθρώπων και των οικείων τους, όπως και τον φόβο θανάτου και ανικανότητας φροντίδας του εαυτού και των γύρω[CITATION Wan20 \l 1033 ]. Μελέτη σε χώρες με χαμηλό και μέτριο εισόδημα υποστηρίζει πως σημειώθηκε αύξηση των συμπτωμάτων ψυχικής δυσφορίας πιθανότατα λόγω της αβεβαιότητας και των δυσκολιών που ήδη αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι[ CITATION Kol21 \l 1033 ].
Γνωρίζοντας πως τα υψηλά επίπεδα στρες συχνά οδηγούν τους ανθρώπους στο να αναζητούν ανακούφιση μέσω της χρήσης αλκοόλ ή ψυχοτρόπων ουσιών, η μελέτη της επίδρασης της πανδημίας στη χρήση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η αναγκαιότητά της γίνεται επιτακτική λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η ασθένεια COVID-19 δεν επηρέασε μόνο άτομα με υπάρχοντα προβλήματα κατάχρησης ουσιών, αλλά δημιούργησε ένα εκτεταμένο αίσθημα φόβου σε ολόκληρο τον κόσμο με άμεση συνέπεια όλο και περισσότεροι άνθρωποι να στρέφονται στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά για ανακούφιση, να χρησιμοποιούν ουσίες για να αντιμετωπίσουν το άγχος της κοινωνικής αποστασιοποίησης, της παραμονής στο σπίτι και τη συνολική αβεβαιότητα[ CITATION Dub20 \l 1033 ].
Μελέτη που διεξήχθη από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την παρακολούθηση των Ναρκωτικών και Εθισμού (EMCDDA) κατά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο 2021, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 50.000 άτομα από 30 χώρες ηλικίας άνω των 18 ετών, παρουσίασε τα περιοριστικά μέτρα να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή των συνηθειών και των προτύπων χρήσης. Ειδικότερα, φάνηκε αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ και της χρήσης κάνναβης, η οποία εξακολουθεί να είναι το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο ναρκωτικό, καθώς και ουσιών που συνδέονται με κατ’ οίκον χρήση, ενώ παρατηρήθηκε μειωμένο ενδιαφέρον για ουσίες που συνήθως συνδέονται με ψυχαγωγικές δραστηριότητες, όπως το MDMA/έκσταση, λόγω της διακοπής της λειτουργίας των νυχτερινών κέντρων διασκέδασης. Το σπίτι αναφέρθηκε ως το πιο κοινό περιβάλλον χρήσης ναρκωτικών κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και τα πιο συνηθισμένα κίνητρα για την κατανάλωση κάνναβης ήταν η χαλάρωση και ο καλύτερος ύπνος, ενώ για το MDMA/έκσταση ευφορική διάθεση και καλύτερη κοινωνική επικοινωνία.
Στην Ελλάδα, μελετώντας τις αναλύσεις στο κέντρο επεξεργασίας Λυμάτων στην Ψυττάλεια, το Τμήμα Χημείας του ΕΚΠΑ αναφέρει αύξηση της χρήσης κοκαΐνης ως και 60% συγκριτικά με το καλοκαίρι του 2019. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση της χρήσης των αντικαταθλιπτικών και αντιψυχωσικών φαρμάκων, ως 58%, η οποία εμφανίζει περιοδικότητα, έχοντας άνοδο κατά τους μήνες των περιοριστικών μέτρων (Νοέμβριος 2020 – Μάρτιος 2021) και πτώση κατά τους θερινούς μήνες με την άρση των μέτρων.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος που διαδραμάτισαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής του ΟΗΕ για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών (INCB) του 2021 που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, εντοπίζονται αυξανόμενα στοιχεία που συσχετίζουν την έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τη χρήση ναρκωτικών. Ειδικότερα, διατυπώνεται πως μέσα από τις πλατφόρμες προβάλλονται τόσο αρνητικές συμπεριφορές που σχετίζονται με τη χρήση ναρκωτικών, περιβάλλοντάς τες με αίγλη, όσο και προσφέρεται στους χρήστες η δυνατότητα να αγοράσουν κάνναβη, συνταγογραφούμενα παυσίπονα και άλλες ελεγχόμενες ουσίες. Ιδιαίτερα οι χρήστες που ακολουθούν λογαριασμούς που προωθούν ή κανονικοποιούν τη χρήση, λαμβάνουν περισσότερο σχετικό περιεχόμενο εξαιτίας του αλγόριθμου των μέσων, ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο τις αντιλήψεις τους σχετικά με τη χρήση.
Η συρρίκνωση του υποστηρικτικού δικτύου όλων των ανθρώπων λόγω της κοινωνικής απόστασης, καθώς και ο φόβος ενός ενδεχόμενου στιγματισμού όσων αναζητούν βοήθεια, η αύξηση του οποίου είναι συχνή σε περιόδους κρίσης, ενισχύουν το πρόβλημα της χρήσης, το οποίο λαμβάνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά, ο αριθμός των αιτούντων θεραπείας μειώθηκε ραγδαία με την εφαρμογή των μέτρων πρόληψης της διασποράς της COVID – 19 και διατηρήθηκε χαμηλός για το υπόλοιπο διάστημα. Ωστόσο, αισιόδοξη είναι η εκτεταμένη χρήση της τηλεϊατρικής και της διαδικτυακής παροχής υπηρεσιών, η οποία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά και επέτρεψε στα προγράμματα να συνεχίσουν να καλύπτουν τις ανάγκες των μελών σε θεραπεία στη διάρκεια της πανδημίας.
Στο «ΘΗΣΕΑ» οι υπηρεσίες θεραπείας που λάμβαναν τα μέλη μας ατομικά και ομαδικά δεν τέθηκαν σε αναστολή. αλλά παρέχονταν διαδικτυακά από την πρώτη εβδομάδα που ορίστηκαν τα υγειονομικά πρωτόκολλα από την πολιτεία. Επιπλέον, ψυχολόγοι και θεραπευτές του προγράμματος συνέβαλαν στη στελέχωση της δωρεάν τηλεφωνικής γραμμής ψυχολογικής υποστήριξης για τον κορωνοϊό, η οποία δημιουργήθηκε από το Δήμο Καλλιθέας σε συνεργασία με τη δομή «Συμβουλευτικό Κέντρο Οικογένειας» και την ΑμΚΕ «Δύναμη Ζωής», με σκοπό την συμβουλευτική και την άμεση ψυχολογική υποστήριξη των πολιτών σχετικά με την πανδημία.
Οι επιπτώσεις της πανδημίας είναι μεγάλες και πιθανόν κάποιες να μην είναι ακόμα εμφανείς. Αν έχει νόημα να παρουσιάζονται οι διαστάσεις τους, είναι για να παροτρύνουν τους ανθρώπους να ζητήσουν βοήθεια και την πολιτεία να δώσει περισσότερη προσοχή στην ψυχική υγεία ενισχύοντας τους οργανισμούς παροχής φροντίδας, καθώς φαίνεται καθημερινά πως η πανδημία COVID-19 δεν είναι απλώς ένα ιατρικό φαινόμενο. Διατάραξε τις ζωές των ανθρώπων και την κοινωνία σε πολλά επίπεδα, ωστόσο αποτελεί μια ευκαιρία για την αλλαγή της στάσης των ανθρώπων απέναντι στην ψυχική υγεία και για τα κράτη να επανεξετάσουν τον τρόπο οργάνωσης και να επενδύσουν στο σύστημα υγείας.

Σταματίνα Πουλοπούλου, Ψυχολόγος του Προγράμματος Απεξάρτησης από Ουσίες “ΘΗΣΕΑΣ”
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 26 της εφημερίδας Απεξartηση

Βιβλιογραφία
Dubey , M., Ghosh, R., Chatterjee, S., Biswas, P., Chatterjee, S., & Dubey, S. (2020, June 05). COVID-19 and addiction. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews, 5(14), pp. Pages 817-823.
Kola, L., Kohrt , B., Hanlon, C., Naslund, J., Sikander, S., & et al. (2021, June 1). COVID-19 mental health impact and responses in low-income and middle-income countries: reimagining global mental health. Lancet Psychiatry, 6(8), pp. 535-550.
Wang , C., Pan, R., Wan, X., Tan, Y., Xu, L., Ho, C., & Ho, R. (2020, March 6). Immediate psychological responses and associated factors during the initial stage of the 2019 coronavirus disease (COVID-19). Epidemic among the general population in China. Int J Environ Res Public Health, 17(5), p. 1729.

Ο πίνακας είναι του ζωγράφου Βασίλη Σούλη